Chụp Ҳ-quang: Nguyên lý, quy trình và đối tượng chỉ định

Chụp Ҳ-quang là phương pháp chẩn đoán hình ảnh cho kết quả nhanh nhất trong thời gian ngắn nhất, giúp bác sỹ phát hiện được rất nhiều bệnh lý liên quan đến xương khớp, khoang ngực, ổ bụng… từ đó có phác đồ điều trị kịp thời cho người bệnh.

Nội dung được tư vấn bởi THS.BS HỒ HOÀNG PHƯƠNG – Giám đốc Trung tâm Chẩn Đoán Hình Ảnh, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh – TP.HCM.

Chụp Xquang là gì?

Chụp Ҳ quang là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh được ứng dụng thông dụng trong nhiều thập kỷ qua. Nó tạo ra hình ảnh sắc nét về hệ cơ xương và một số mô trong thân thể, từ đó giúp bác sỹ chẩn đoán, theo dõi và điều trị nhiều loại bệnh lý, nhất là các bệnh liên quan đến xương khớp, tim mạch, hô hấp.

Nguyên lý chụp Xquang kỹ thuật số

Máy Ҳ-quang sử dụng loại bức xạ ánh sáng hoặc sóng vô tuyến. Một ống đặc biệt bên trong máy sẽ phát ra các chùm tia Ҳ có bức xạ cao, được các mô trong thân thể hấp thụ ở những mức độ khác nhau. Các mô dày đặc như xương sẽ chặn hầu như tia bức xạ, trong lúc các mô mềm như mỡ hoặc cơ, chặn thấp hơn.

Sau thời điểm đi qua thân thể, chùm tia Ҳ chiếu vào một tấm phim hoặc máy dò đặc biệt. Các mô chặn lượng bức xạ cao, ví dụ như xương, hiển thị dưới dạng vùng trắng trên nền đen. Các mô mềm ngăn chặn ít bức xạ hơn được hiển thị với màu xám. Những khối u thường dày đặc hơn các mô xung quanh, vì vậy chúng có màu xám nhạt hơn. Các đơn vị đa phần là không khí (ví dụ như phổi) thường có màu đen.

Chỉ định và chống chỉ định chụp Ҳ-quang

Doctor có thể yêu cầu bạn chụp Ҳ-quang để:

  • Xác minh kỹ phòng ban thân thể khiến bạn cảm thấy đau hoặc khó chịu
  • Theo dõi sự tiến triển của một bệnh lý sau một thời gian điều trị, ví dụ như loãng xương, viêm khớp, viêm phổi…
  • Xác minh xem phương pháp điều trị mà bác sỹ thiết lập cho bạn có tác dụng cải tổ tình trạng bệnh như vậy nào

Người bệnh đang (hoặc nghi ngờ mắc) các bệnh lý sau đây sẽ được chỉ định chụp Ҳ-quang:

  • Khối u vú
  • Bệnh lý tim mạch
  • Tắc nghẽn mạch máu
  • Bệnh về hệ hô hấp
  • Vấn đề về tiêu hóa
  • Bệnh lý xương khớp: gãy xương, loãng xương, viêm khớp, ung thư xương…
  • Bệnh về răng: sâu răng, viêm nướu, răng mọc lệch…
  • Nuốt phải các đồ vật nhỏ hoặc hóc dị vật

Phương pháp chụp Ҳ-quang không chỉ định trong các trường hợp sau:

  • Phụ nữ mang thai, nhất là ba tháng đầu
  • Người đang ở thời kỳ nghiêm trọng của bệnh lý
  • Người đang bị tràn khí màng phổi hoặc chảy máu

Chống chỉ định chụp Ҳ-quang cản quang cho những người bệnh:

  • Đái tháo đường thời kỳ mất bù
  • Suy gan và thận nghiêm trọng
  • Người mẫn cảm với các chất chứa iốt
  • Người bị bệnh lý tuyến giáp
  • Phụ nữ đang cho con bú

Chụp Ҳ-quang được ứng dụng thăm dò những phòng ban nào?

Kỹ thuật Ҳ-quang được sử dụng để xác minh nhiều phòng ban của thân thể, ví dụ như: (1)

1. Xương và răng

  • Gãy xương và nhiễm trùng: Trong hầu như các trường hợp, tình trạng gãy xương và nhiễm trùng ở xương/răng sẽ hiển thị rõ ràng trên phim chụp Ҳ-quang.
  • Viêm khớp: Chụp Ҳ-quang là phương pháp đơn giản nhất giúp chẩn đoán bệnh viêm khớp, cũng như xác định mức độ khớp bị tổn thương.
  • Sâu răng: Nha sĩ sử dụng máy Ҳ-quang để xác minh lỗ sâu trên răng hoặc các vấn đề về răng khác.
  • Loãng xương: Các phương pháp chụp Ҳ-quang đặc biệt có thể đo mật độ xương.
  • Ung thư xương: Chụp Ҳ-quang sẽ cho ra hình ảnh khối u xương.

2. Ngực

  • Viêm phổi và các bệnh lý hệ hô hấp khác: Các dấu hiệu của bệnh viêm phổi, lao hoặc ung thư phổi có thể hiển thị trên Ҳ-quang ngực.
  • Ung thư vú: Chụp Ҳ-quang được ứng dụng để xác minh mô vú, từ đó phát hiện các dấu hiệu của ung thư vú.
  • Suy tim sung huyết: Triệu chứng suy tim sung huyết hiển thị rõ ràng trên phim chụp Ҳ-quang.
  • Mạch máu bị tắc nghẽn: Tiêm chất cản quang chứa i-ốt sẽ giúp làm nổi trội các phần của hệ thống tuần hoàn, nhờ đó phát hiện sớm những đoạn mạch máu bị tắc nghẽn.
See also  Cách lập, tạo email mới trên điện thoại, PC nhanh chóng

3. Bụng

  • Các vấn đề về đường tiêu hóa: Bari, một chất cản quang, có tác dụng làm sắc nét hình ảnh Ҳ-quang, giúp phát hiện sớm các vấn đề trong hệ tiêu hóa.
  • Dị vật bị nuốt: Nếu trẻ nhỏ không may nuốt phải vật gì đó, phim chụp Ҳ-quang sẽ cho biết vị trí của vật đó.

Quy trình chụp Ҳ-quang

Một lần chụp Ҳ-quang chỉ diễn ra trong vài phút. Tuy nhiên, bạn cần chuẩn bị kỹ trước, trong và sau thời điểm chụp để quá trình chụp đạt được kết quả tối ưu.

1. Trước khi chụp

Quy trình chụp Ҳ-quang khá đơn giản nên bạn không cần chuẩn bị quá nhiều trước khi chụp. Doctor sẽ yêu cầu bạn mặc áo rộng của phòng khám, đồng thời loại bỏ đồ trang sức hoặc vật dụng bằng kim loại khỏi thân thể.

Nếu trong người bạn mang thiết bị y tế bằng kim loại từ các cuộc phẫu thuật trước đó (như ốc tai điện tử, van tim nhân tạo, khớp nhân tạo, máy tạo nhịp tim…), hãy nói với bác sỹ để tìm hướng xử lý. Bởi lẽ, những thiết bị này có thể chặn tia Ҳ đi qua thân thể bạn và tạo ra hình ảnh trên phim Ҳ-quang không đúng đắn.

Trong một số trường hợp, bạn có thể cần dùng thuốc cản quang trước khi chụp Ҳ-quang. Đây là chất giúp cải tổ chất lượng hình ảnh trên phim chụp. Nó có thể chứa các hợp chất iốt hoặc bari. Tùy thuộc vào nguyên nhân chụp Ҳ-quang, thuốc cản quang sẽ được mang vào thân thể theo những cách khác nhau, bao gồm:

  • Đường uống
  • Đường tiêm
  • Đường xổ

Nếu bạn chụp Ҳ-quang để xác minh đường tiêu hóa, bác sỹ sẽ yêu cầu bạn nhịn ăn trong một khoảng thời gian nhất định trước khi chụp. Điều này nhằm đảm bảo quá trình chụp diễn ra thuận tiện và kết quả thu về trên phim chụp đạt độ đúng đắn cao.

2. Trong lúc chụp

Khi bạn đã chuẩn bị đầy đủ, kỹ thuật viên Ҳ-quang sẽ cho bạn biết cách định vị thân thể để tạo ra hình ảnh rõ ràng. Họ có thể yêu cầu bạn nằm, ngồi hoặc đứng ở một số tư thế trong quá trình xác minh. Dù ở tư thế nào, bạn cũng phải giữ thân thể bất động trong lúc chụp để phim chụp cho ra hình ảnh rõ ràng nhất.

Buổi chụp sẽ kết thúc ngay khi kỹ thuật viên Ҳ-quang cảm thấy ưng ý với hình ảnh thu thập được.

3. Sau thời điểm chụp

Khi hình ảnh Ҳ-quang đã được thu thập, bạn có thể thay quần áo trở lại. Lúc này, tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe của các bạn, bác sỹ sẽ khuyên bạn sinh hoạt bình thường hoặc nghỉ ngơi trong lúc chờ đợi kết quả.

Thu được bản chụp Ҳ-quang, bác sỹ sẽ xem xét và chỉ định bạn thực hiện các chẩn đoán hình ảnh bổ sung nếu cần. Ví dụ, bác sỹ có thể yêu cầu bạn chụp CT, MRI, làm xét nghiệm máu hoặc tiến hành các chẩn đoán lâm sàng khác.

Khi mọi kết quả đã rõ ràng, bạn cần hỏi bác sỹ về tình trạng bệnh của mình, đồng thời hợp tác tốt với bác sỹ trong quá trình điều trị để bệnh nhanh khỏi.

Chụp Ҳ-quang có tác động đến sức khỏe không?

Chụp Ҳ-quang là một trong những phương pháp chẩn đoán hình ảnh lâu đời và thông dụng nhất. Tuy lợi nhuận mà phương pháp này mang lại nhiều hơn hẳn so với rủi ro, nhưng bạn vẫn cần lưu tâm đến những tác động (có thể xảy ra) của phương pháp Ҳ-quang đối với sức khỏe: (2)

  • Tăng rủi ro ung thư: Nhiều phân tích đã chỉ ra, tiếp xúc với bức xạ cường độ mạnh quá nhiều làm tăng rủi ro ung thư. So với trẻ em, người lớn ít nhạy cảm với bức xạ hơn. Tuy lượng bức xạ trong tia Ҳ khá thấp nhưng nếu chụp Ҳ-quang liên tục trong một thời gian dài, người bệnh cũng phải đối mặt với rủi ro ung thư. Do đó, bạn không được tự ý chụp Ҳ-quang mà phải có chỉ định của bác sỹ để đảm bảo an toàn cho sức khỏe. Ngoài ra, nên chụp ở những nền tảng y tế có máy móc hiện đại, vì với các thiết bị chụp Ҳ-quang cũ thì khả năng tác động của tia Ҳ lên thân thể người bệnh là rất cao.
  • Tác động đến sức khỏe trẻ em: Nếu bé nhà bạn cần chụp Ҳ-quang, kỹ thuật viên sẽ đeo tạp dề chì cho bé để bảo vệ thân thể khỏi tiếp xúc với tia Ҳ. Đồng thời, bé cần được giữ nằm yên nhằm đảm bảo quá trình chụp diễn ra thuận tiện, không phải lặp lại lần thứ hai, thứ ba… Càng ít tiếp xúc với tia Ҳ, càng giảm được mức độ tổn thương mà tia này gây ra cho thân thể trẻ.
  • Không tốt cho thai kỳ: Nếu bạn đang mang thai hoặc có khả năng mang thai, hãy nói với bác sỹ để được chỉ định một phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác. Bức xạ từ tia Ҳ sẽ thúc đẩy không tốt đến sức khỏe thai phụ cũng như sự phát triển của thai nhi.
  • Phản ứng với chất cản quang: Tuy ít khi xảy ra nhưng tình trạng dị ứng với chất cản quang rất đáng để lưu tâm. Một số người bị đau, sưng hoặc tấy đỏ tại vị trí tiêm; có người buồn nôn, mệt mỏi sau thời điểm uống dung dịch chứa chất cản quang. Đây là hiện tượng bình thường, sẽ hết hẳn sau thời điểm chụp Ҳ-quang vài giờ. Nếu bạn cảm thấy không thể chịu được, hãy tìm đến sự trợ giúp của bác sỹ.
See also  Youtube – pyke mùa 11: bảng ngọc, cách lên đồ pyke len do pyke

Các hệ thống Ҳ-Quang hàng đầu tại BVĐK Tâm Anh

Như đã nói, việc chọn lựa một nền tảng y tế uy tín để tiến hành chụp Ҳ-quang rất trọng yếu. Nếu chọn được nền tảng y tế lớn với hệ thống trang thiết bị hiện đại, quá trình chụp Ҳ-quang của các bạn sẽ diễn ra nhanh chóng, thuận tiện và không tác động đến sức khỏe.

Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh triển khai phong phú các dịch vụ chụp Ҳ-quang kỹ thuật số ở nhiều phòng ban thân thể, giúp phát hiện sớm những dị thường và tầm soát bệnh lý. Thời gian tiến hành chụp Ҳ-quang nhanh, người bệnh không phải chờ đợi lâu. So với chụp Ҳ-quang phổi, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh trang bị những tấm che đậy, đảm bảo các phần còn sót lại của thân thể tránh khỏi rủi ro nhiễm xạ.

Hệ thống máy móc phục vụ cho chụp Ҳ-quang ở BVĐK Tâm Anh được nhập khẩu từ các nước tiên tiến, bao gồm Hệ thống Ҳ-quang chụp vú, Hệ thống Ҳ-quang kỹ thuật số, Hệ thống Ҳ-quang di động, Hệ thống Ҳ-quang ₵-arm (System ID: 181251), Hệ thống máy Ҳ-quang cao tần kỹ thuật số…

Hệ thống Ҳ-quang chụp vú DMX-600 có tính năng chụp Ҳ-quang cắt lớp tuyến vú và sinh thiết định vị 3D. Máy có bóng phát tia Ҳ-quang, bộ chuẩn trực chùm tia cùng máy phát cao tần, cho hình ảnh chất lượng tốt, đơn giản phát hiện tổn thương vùng ngực.

Hệ thống Ҳ-quang kỹ thuật số MXHF-1500DR được trang bị máy phát cao tần và bảng điều khiển, bóng Ҳ-quang, bộ chuẩn trực chùm tia Ҳ-quang cùng bàn chụp di chuyển 4 chiều, thỏa mãn cho mục đích quét hình ảnh cá nhân. Máy trả kết quả nhanh, giảm ngân sách vận hành và cho chất lượng hình ảnh cao.

Hệ thống Ҳ-quang ₵-arm (System ID: 181251) là máy Ҳ-quang di động cánh tay ₵ với hệ thống tăng sáng truyền hình phục vụ cho các thao tác soi, chụp và can thiệp trong chấn thương, chỉnh hình, kiểm tra vùng tổn thương. Có thể đơn giản dịch chuyển vào ra/lên xuống của cánh tay ₵, cho góc chụp rộng. Máy có hệ thống lọc hình, giảm nhiễu, xoay hình số hóa nên cho hình ảnh sắc nét, giúp chẩn đoán bệnh đúng đắn.

Hệ thống Ҳ-quang kỹ thuật số treo trần thời thượng GXR-52SD Ceiling System có năng suất và độ tin cậy cao, phân phối phương án kỹ thuật số cho mọi nhu cầu chụp Ҳ-quang. Trạm xử lý hình ảnh và hệ thống PM năng suất cao của DRGEM phân phối giao diện người dùng thân thiện, tiện lợi và đơn giản thao tác. Tính năng tự động ghép nối hình ảnh – Tự động Stitching, mang đến phương án tối ưu cho việc chụp, ghép ảnh toàn thân. Tính năng đồng bộ theo phương thẳng đứng của Đầu đèn với Giá chụp phổi và Bàn người bệnh; Tính năng theo vết của khay chứa cassette ở Bàn người bệnh với Đầu đèn là những tính năng thời thượng nhất nhằm mang đến sự tiện lợi, năng suất tối ưu cho người tiêu dùng.

Các thắc mắc liên quan

1. Chụp Ҳ-quang bao lâu có kết quả?

Phim Ҳ-quang thường có ngay sau thời điểm chụp và sẽ được Chuyên Viên chẩn đoán hình ảnh nhận xét trước hết. Sau đó, nó được gửi đến vị bác sỹ yêu cầu chụp phim – người sẽ mang ra tổng kết cuối cùng về tình trạng bệnh của các bạn.

See also  Hướng dẫn cách chơi xổ số điện toán dễ nhất

2. Chụp Ҳ-quang có làm giảm tuổi thọ không?

Một số người lo ngại khi biết tia Ҳ không an toàn. Thực ra, tiếp xúc với bức xạ cường độ mạnh có thể gây ra đột biến tế bào dẫn theo ung thư. Song phần thân thể được thăm dò chỉ tiếp xúc với lượng nhỏ tia Ҳ trong thời gian rất ngắn. Do đó, rủi ro sức khỏe bị tác động khi chụp Ҳ-quang là rất nhỏ. Nhưng nếu vẫn còn lo ngại, bạn hãy thảo luận với bác sỹ để được tư vấn kỹ lưỡng trước khi tiến hành chụp Ҳ-quang.

3. Chụp Ҳ-quang có tác động đến thai nhi không?

Tiếp xúc với bức xạ liều cao từ 2 – 8 tuần sau thời điểm thụ thai có thể gây dị tật bẩm sinh. Tiếp xúc bức xạ trong khoảng tuần 8 – 16 thai kỳ sẽ tăng rủi ro em bé sinh ra bị khuyết tật về thể chất hoặc trí não. Tuy nhiên, liều thông thường của một lần phơi nhiễm bức xạ liên quan đến chụp Ҳ-quang thấp hơn nhiều so với liều cao gây ra các di chứng này. Vì vậy trước khi chụp Ҳ-quang, hãy cho bác sỹ biết nếu bạn đang hoặc có khả năng mang thai. Tùy thuộc từng trường hợp, bác sỹ có thể hoãn chụp hoặc giảm lượng bức xạ để giảm thiểu tối đa rủi ro gây hại cho thai nhi.

4. Chụp Ҳ-quang có tác động đến tinh trùng không?

Tiếp xúc với bức xạ có khả năng làm giảm sản xuất tinh trùng. Phải mất vài năm sau đó, việc sản xuất này mới trở lại bình thường. Nếu một người đàn ông tiếp xúc với liều lượng bức xạ cao, số lượng tinh trùng có thể bị giảm đáng kể.
Tuy nhiên, nếu lượng tia thấp và thời gian tiếp xúc không quá dài sẽ giảm đáng kể rủi ro này.

5. Chụp Ҳ-quang giúp phát hiện bệnh gì?

Chụp Ҳ-quang được chỉ định để chẩn đoán các bệnh cơ xương khớp (gãy xương, loãng xương, viêm khớp…), bệnh về răng (sâu răng, viêm nướu, răng mọc lệch…), bệnh liên quan đến tim hoặc phổi (viêm phổi, phù phổi, mở rộng phổi…), phát hiện dị vật trong thân thể…

6. Chụp Ҳ-quang có phát hiện ung thư hay khối u không?

Chụp Ҳ-quang và một số phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác như chụp CT, MRI… giúp phát hiện khối u ở các phòng ban khác nhau của thân thể như xương, phổi, thận…, từ đó giúp tầm soát và chẩn đoán ung thư ngay từ thời kỳ sớm, tăng thời cơ điều trị hiệu quả cho người bệnh.

7. Trước khi chụp Ҳ-quang có được ăn uống không?

Hầu như các quy trình chụp Ҳ quang không yêu cầu bạn nhịn ăn, nhưng một số ít thì có. Nếu bác sỹ yêu cầu chụp Ҳ-quang nuốt bari, bạn sẽ được đề xuất không ăn hoặc uống trước khi chụp 6 giờ. Một số phim chụp Ҳ-quang vùng bụng cũng cho kết quả đúng đắn hơn khi bạn nhịn ăn.

Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh, BVĐK Tâm Anh được đầu tư hệ thống trang thiết bị, máy móc hiện đại hàng đầu toàn cầu như Hệ thống Ҳ quang chụp vú, Hệ thống Ҳ-quang kỹ thuật số, Hệ thống Ҳ-quang di động, Hệ thống Ҳ-quang ₵-arm (System ID: 181251), Hệ thống máy Ҳ-quang cao tần kỹ thuật số, máy MSCT 768 lát cắt, hệ thống máy Cộng hưởng từ 1.5 đến 3 Tesla, các máy siêu âm màu 3D, 4D phối hợp công nghệ đàn hồi mô, nhũ ảnh 3D… Bên cạnh dịch vụ chụp Ҳ-quang, trung tâm còn thực hiện các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác như chụp CT, chụp cộng hưởng từ MRI, siêu âm…

ĐỂ ĐẶT LỊCH HẸN KHÁM VÀ TÌM HIỂU THÔNG TIN, XIN VUI LÒNG LIÊN HỆ HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH

  • Hà Nội
    • 108 Hoàng Như Tiếp, Ρ.Bồ Đề, ?.Long Biên, TP.Hà Nội
    • Hotline: 1800 6858
  • TP.HCM
    • 2B Phổ Quang, Ρ.2, ?.Tân Bình, TP.Hồ Chí Minh
    • Hotline: 028 7102 6789
  • Fanpage: https://www.facebook.com/benhvientamanh

Chụp Ҳ-quang là phương pháp chẩn đoán hình ảnh dễ thực hiện nhưng giúp phát hiện sớm các bệnh lý xương khớp, tiêu hóa, hô hấp, tim mạch… Chúng ta nên chụp Ҳ-quang tại các nền tảng y tế có máy móc hiện đại. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tối đa rủi ro tổn hại sức khỏe do thân thể tiếp xúc với tia Ҳ.